آیا راهی برای بازگشت اعتماد وجود دارد؟

بحران انسانی اقتصاد ایران

اقتصاد ایران در گیرودار تورم مزمن و کاهش مستمر ارزش پول ملی است. این وضعیت، فشار اصلی را نه تنها بر شاخص‌های کلان، بلکه مستقیماً بر زندگی روزمره دهک‌های ۱ تا ۵، بانوان سرپرست خانوار، افراد دارای معلولیت و تولیدکنندگان خانگی وارد کرده است. این بحران، سوالی بنیادین را مطرح می‌سازد: چگونه می‌توان اقتصاد را دوباره «انسانی» کرد و ارزش‌های واقعی جامعه را در معادلات مالی بازتاب داد؟

بحران کنونی تنها یک چالش نرخ ارز یا نرخ بهره نیست؛ این بحران ریشه در شکاف عمیق میان ساختارهای مالی رسمی و نیازهای زیستی جامعه دارد. زمانی که نقدینگی به جای تسهیل تولید و زندگی، تبدیل به ابزاری برای حفظ دارایی‌های عده‌ای محدود می‌شود، اقتصاد از مسیر خدمت‌رسانی به انسان خارج شده و به یک سیستم صرفاً سودمحور تبدیل می‌گردد.

نارسایی مدل‌های مالی کلاسیک و گسست اجتماعی

نظام بانکی کلاسیک و مدل‌های مالی سنتی که در ایران غالب هستند، مبتنی بر سه رکن اصلی بنا شده‌اند: وثیقه، اعتبار رسمی (اعتباردهی به پشتوانه دارایی‌های ملموس) و سوابق مالی مشخص. این مدل‌ها، علی‌رغم مزایایشان در اقتصادهای با ثبات، عملاً اکثریت بخش‌های آسیب‌پذیر جامعه را از دسترسی به منابع مالی محروم ساخته‌اند.

افرادی که فاقد دارایی‌های وثیقه‌پذیر هستند (مانند بسیاری از بانوان سرپرست خانوار یا تولیدکنندگان خرد)، در منطق این سیستم «ریسک بالا» تلقی شده و از تزریق سرمایه محروم می‌مانند. این محرومیت نه تنها یک مشکل اقتصادی است، بلکه یک مشکل عمیق اجتماعی است که منجر به گسترش بی‌اعتمادی، سرخوردگی و تقویت انفعال اقتصادی در سطح خرد می‌شود. زمانی که ابزارهای رسمی، افراد را به حاشیه می‌رانند، اعتماد اجتماعی به عنوان مهم‌ترین دارایی جامعه به شدت تضعیف می‌گردد.

معرفی صندوق خانوادگی اوارد: احیای سرمایه اجتماعی

در پاسخ به این خلأ ساختاری و اجتماعی، صندوق خانوادگی اوارد به عنوان یک بستر اجتماعی–اقتصادی (و نه یک نهاد مالی سودمحور سنتی) که توسط جناب مجتبی آقایی معرفی می‌شود. هدف بنیادین اوارد، بازسازی فرهنگ اعتماد و کار جمعی در جامعه است.

اقتصاد سنتی بر سرمایه مالی تأکید دارد؛ اما اوارد معتقد است که در شرایط بحران اقتصادی، منبع حیاتی‌تر، سرمایه اجتماعی افراد است. سرمایه اجتماعی شامل:

• اعتماد متقابل میان اعضا.

• مهارت‌های مشارکتی و توانایی کار در قالب یک گروه.

• ظرفیت پذیرش مسئولیت مشترک.

تمرکز این صندوق بر این سرمایه‌های غیرمالی است، زیرا فقر واقعی در این جوامع فراتر از کمبود نقدینگی، در کمبود این منابع غیرمالی ریشه دارد. اوارد با ایجاد یک حلقه بسته و متمرکز از افراد قابل اتکا، این سرمایه‌های از دست رفته را مجدداً فعال می‌سازد.

منطق عملیاتی و رویکرد مشارکت محوری اوارد

منطق عملیاتی صندوق بر چهار رکن اساسی استوار است: آموزش، شفافیت کامل، قانون‌مندی مبتنی بر تعهدات داخلی و مسئولیت‌پذیری جمعی.

در مدل‌های سنتی، رابطه «وام‌دهنده-وام‌گیرنده» رابطه مبتنی بر قدرت است. اما در اوارد، رابطه «مشارکت‌کننده-مشارکت‌کننده» تعریف می‌شود. اعضا در این مدل، از حالت منفعل «دریافت‌کننده کمک» یا نیازمند، خارج شده و به عضو فعال یک اکوسیستم مشارکتی تبدیل می‌شوند.

جایگزینی وابستگی با همیاری

این رویکرد، همیاری را جایگزین وابستگی کرده و مهم‌ترین دستاورد آن، بازگشت حس دیده‌شدن و توانمندی به جامعه هدف است. اعضا نه تنها منابع مالی را به اشتراک می‌گذارند، بلکه در فرآیند تصمیم‌گیری، نظارت و حتی تخصیص منابع (بر اساس دستورالعمل‌های شفاف صندوق) مشارکت می‌کنند. این مشارکت فعال، یک بازدارنده درونی در برابر سوءاستفاده و یک محرک قوی برای بازدهی منابع فراهم می‌آورد.

نقش اوارد در پایداری و تاب‌آوری اقتصادی

صندوق‌های همبستگی مالی مانند اوارد، نقش یک مکمل استراتژیک برای نظام رسمی را ایفا می‌کنند. آن‌ها حفره‌های سیستمی را که توسط نهادهای بزرگ نادیده گرفته شده‌اند، پوشش می‌دهند.

زمانی که تورم قدرت خرید را به شدت کاهش می‌دهد و دسترسی به وام‌های رسمی به دلیل نبود وثیقه غیرممکن می‌شود، مکانیزم‌های همبستگی درونی (مانند صندوق اوارد) به عنوان یک شوک‌گیر عمل می‌کنند. از طریق تقویت سرمایه اجتماعی و ایجاد شبکه‌های حمایت متقابل که بر پایه اعتماد محلی شکل گرفته‌اند، این صندوق‌ها ریسک فروپاشی اقتصادی خانواده‌ها را در دوران تورم بالا به شکل ملموسی کاهش می‌دهند و جریان مالی خرد را در سطوح پایین حفظ می‌کنند.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز: اقتصادی با مرکزیت انسان

راه برون‌رفت از چالش‌های عمیق اقتصادی ایران، در بازگشت به منطق خدمت، شفافیت و مشارکت آگاهانه نهفته است. اقتصاد نباید صرفاً یک دستگاه برای انباشت سرمایه باشد؛ بلکه باید ابزاری برای تحقق کرامت انسانی باشد.

صندوق خانوادگی اوارد نمونه‌ای عملی از چگونگی ساختن اقتصادی است که در مرکز آن، ارزش ذاتی انسان و پتانسیل‌های جمعی او قرار دارد. این مدل، نه با سودآوری حداکثری، بلکه با تولید اعتماد پایدار و توانمندسازی جمعی، نویدبخش ایجاد ثروت پایدار از طریق سرمایه مشترک انسانی است. اوارد تلاشی است برای بازگرداندن «انسان» به مرکز معادلات اقتصادی. برای پیوستن به به خانواده ی اوارد می توانید از بخش تماس با ما اقدام کنید و یا از طریق دکمه ی مشاوره ی رایگان در پایین صفحه اطلاعات خود را برای ما ارسال کنید تا مشاوران ما با شم تماس بگیرند.