»اوارد« از آگاهی تا همیاری؛ مدلی نو در مشارکت اجتماعی

جناب آقای مجتبی شاطر آقایی زاده، بسیار سپاسگزاریم
که دعوت ما برای این گفتگو را پذیرفتید. در دوســال اخیر نام »اوارد« را زیاد شــنیدهایم؛ اما بسیاری هنوز نمیدانندً این مجموعه دقیقا چیست. اگر موافق باشید، از همین نقطهً آغاز کنیم. »اوارد« دقیقا چگونه شــکل گرفت و فلســفه وجودی آن چیست؟

خوشحالم که در کنار شما هستم. واقعیت این است که »اوارد«نه از دل یک طرح مالی یا مدل ســرمایه گذاری، بلکه از دل یک نیاز انسانی شکل گرفت؛ نیازی که به مرور تبدیل شد به یک مکتب فکری.در دورهای که جامعه با بی اعتمادی گسترده، فشارهای اقتصادی و احســاس تنهایی مواجه بود، من به این فکر رســیدم که ریشــه بسیاری از مشکلات، در نبود ساختارهای همیاری و آگاهی بخش اســت؛ ســاختارهایی که نه فقط به جیب مردم، بلکه به ذهن آنها توجه کند.

فلسفه وجودی و چگونگی شکل‌گیری «اوارد»

ًاز همین نقطه آغاز شد:
اوارد دقیقا یک ایده ســاده اما عمیق؛ اینکه اگر انســان ها به جای رقابت، به سمت همکاری حرکت کنند، نه فقط در اقتصاد، بلکه در زندگی هم متحول میشوند. برخــی تصور میکنند صندوق خانوادگی اوارد یــک صندوق مالی یا مدل سرمایه گذاری است.

شما بارها گفته اید که چنین برداشتی اشتباه است. چرا؟

تمایز بنیادی؛ چرا اوارد یک مدل سرمایه‌گذاری نیست؟

زیرا »اوارد« از اساس برای پول سازی یا کسب بازده طراحی نشده اســت. اوارد در واقع یک »اکوسیســتم تحول« است — فضایی ِ برای رشد فردی و جمعی که هدفش آموزش نحوه تصمیم گیری، بازسازی اعتماد و تقویت توان همکاری میان افراد است. ما در اوارد وعده درآمد، سود یا بازدهی مالی نمیدهیم؛ محصول ما آگاهی است: آموزش، گفتگو و تجربه کار گروهی برای ساختن یک جامعه سالم تر. در این چارچوب هر عضو بیش از آنکه یک سپرده گذار باشد، یک »ســرمایه انسانی« به شــمار میآید. مبنای حرکت در اوارد این اســت که رشــد واقعی از ذهن آغاز میشــود نه از پول؛ مشارکت ارزش است، نه معامله صرف؛ و یادگیری مهمترین خروجی ماست.
بنابراین اوارد را باید بهعنوان یک جنبش یادگیری جمعی دید، نه به عنوان یک ســازوکار مالی یا ســرمایه گذاری. این تمایز، هم مبانی فکری حرکت را روشن میکند و هم راه سوءبرداشت ها را میبندد. در صحبتهای شما تأکید زیادی بر »آگاهی« وجود دارد.

منظور شــما از این آگاهی چیست و این مفهوم چگونه دراوارد شکل میگیرد؟

مفهوم آگاهی در اوارد و نقش آن در تغییر الگوهای ذهنی

آگاهی یعنی بازگشــتن به خود؛ یعنی دیدن اینکه بســیاری از ترسهــا، تصمیم ها و محدودیتهــای امروز ما، نتیجه الگوهای ذهنیای اســت که در گذشــته شکل گرفتهاند. اغلب ما سالها با پیامهایــی مانند »کمبود«، »ترس«، »رقابت«، »شکســت« و »نمیشــود« تربیت شــدهایم و همین پیام ها ذهن را در حالت دفاعی دائمی نگه میدارد. در اوارد تالش شــده فضایی شــکل بگیرد که این »ذهن دفاعی« آرام شــود. وقتی ذهن از ایــن حالت فاصله میگیرد، اتفاقهای
مهمی رخ میدهد:
• همکاری جای رقابت را میگیرد،
• همدلی جای ترس را،
• و آگاهی جای بیاعتمادی را.
جلســات ما – چه آموزشــی و چه گفتگومحور – با همین هدف طراحی شــدهاند. مقصد ما پولســازی نیست؛ ما در پی ساختن انســانهایی آگاهتر، آرامتر و توانمندتر هســتیم. اوارد بیش از هر چیز، محیطی برای تغییر نگرش و ارتقای کیفیت تصمیمگیری است

شما از »اکوسیستم« و »جنبش اجتماعی–اقتصادی« نام میبرید. این واژهها کمی بزرگ و مفهومی به نظر میرسند. اگر بخواهید ســاده و روشن توضیح دهید اوارد چه چیزی را بازآفرینی کرده، چه میگویید؟

بازآفرینی سنت‌های قدیمی همیاری در قالب یک اکوسیستم مدرن

اگر بخواهم ســاده بگویم، اوارد در حقیقت یک نســخه مدرن از سنتهای قدیمی همیاری در فرهنگ ایرانی است. در گذشته مردم در مسائل اقتصادی و حتی زندگی روزمره، شریک یکدیگر بودند؛ به هم کمک میکردند، به یکدیگر اعتماد داشتند و روابط مالیشان بر پایه اخالق، احترام و همدلی شکل میگرفت. اما با گذر زمان، این فرهنگ همکاری جای خود را به ساختارهای رسمی، پیچیدگیهای مالی و بیاعتمادی داد. اوارد تالشی است برای بازگرداندن همین روح فراموش شده.

اینجا ما یک میدان کوچک اعتماد میسازیم؛ جایی که:
ً یکدیگر را میبینند
* افراد واقعا
* صدای هم را میشنوند
* در کنار هم رشد میکنند
* و دوباره تجربه یک »خانواده اقتصادی« را زنده میکنند بنابراین اوارد قبل از اینکه یک ساختار مالی باشد، یک بازسازی فرهنگی است؛ تالشی برای احیای مشارکت، اعتماد و همراهی انسانی در قالب یک مدل امروزی و قابل اجرا.
در چند گفتگو اشاره کردهاید که اوارد برای »انسانهای مختلف با ارزشهای مختلف« مناســب است.

منظورتانً دقیقا چیست؟

فضایی برای تجلی ارزش‌های انسانی (امنیت، رشد و آزادی)

ما در جلسات درباره مفهوم »ارزشها« صحبت کردیم؛ ارزشهایی مانند آرامش، امنیت، آزادی، رشد فردی، خانواده، ثبات و معنا. واقعیت این اســت که هر انســان مســیر زندگی خود را بر اساس همین ارزشهای درونی میسازد. اوارد به همین دلیل برای افراد با ســایق و اولویتهای متفاوت قابل فهم و قابل استفاده است، چون یک ساختار انعطافپذیر و انسانمحور دارد. در این فضا:
• برای کسی که امنیت میخواهد: محیطی پایدار، روشن و قابل پیشبینی فراهم میشود.
• برای کسی که آرامش میخواهد: گروهی بدون تنش، قضاوت و فشار شکل میگیرد.
• برای کســی که رشــد میخواهد: آموزش، گفتگو، یادگیری و توسعه فردی ارائه میشود.
• بــرای کســی که حس تعلق میخواهــد: تجربه یک خانواده اجتماعی و همدل فراهم است.
• برای کسی که آزادی میخواهد: هیچ اجبار و الزام عملی وجود ً ندارد و اختیار انتخاب کامال در دست فرد است. به همین دلیل میگویم اوارد یک »سیستم واحد« نیست.
اوارد یک فضای رشد است؛ یک میدان انسانی که هر فرد میتواند ارزشهای درونی خود را تقویت و تجربه کند.
در جامعهای که بسیاری از مردم دچار ناامیدی و خستگی ذهنی شــدهاند، اوارد چگونه به شــکلگیری امید کمک میکند؟ اوارد »امید« را عرضه نمیکند؛ ما امید را میسازیم. امید یک اتفاق تصادفی نیست؛ سه پایه اصلی دارد:

1. دیدن مسیر – وقتی انسانها بفهمند میتوانند انتخاب کنند، میتوانند تغییر کنند و میتوانند از نقطه فعلی خود عبور کنند، جرقه امید روشن میشود.
2.  داشتن همراه – هیچکس بهتنهایی نمیتواند دوام بیاورد. در اوارد انسانها میان جمعی قرار میگیرند که میشنود، میفهمد و قضــاوت نمیکند. این »پشــتگرمی جمعی« خود یک منبع بزرگ امید است.
3.  تجربه رشد – وقتی افراد میبینند که درکشان، رفتارشان،

تصمیم گیریشان یا نگاهشان تغییر کرده، ذهن باور میکند که پیشرفت ممکن است و همین »ممکن بودن«، همان معنای امید است در اوارد آدمها تنها نیستند. ما کنار هم یاد میگیریم، گفتگو میکنیم، میخندیم، اشــتباه میکنیم، و دوباره بلند میشویم.
در چنین فضایی ذهن به آرامی میفهمد که:
»راه هنوز وجود دارد.«
امید یک دارو نیست؛ یک مهارت است. ً همان جایی است که این مهارت دوباره زنده میشود.

و اوارد، دقیقا چگونــه اطمینان میدهید کــه فعالیتهای اوارد از نظر اخالقی و اجتماعی شفاف باقی میماند؟

مهارت امیدسازی در دوران ناامیدی و خستگی ذهنی

برای ما در اوارد، شــفافیت و پایبندی اخالقی یک شــعار نیست؛ ســتون اصلی ســاختار ماســت. به همین دلیل چند اصل ثابت و غیرقابلتغییر داریم که تمام فعالیتها بر اساس آنها پیش میرود:

1. ممنوعیت هرگونه وعده مالی در اوارد هیچکس حق ندارد وعده درآمد، سود، بازدهی یا تضمین مالی بدهد. ما یک ســاختار آموزشی–مشــارکتی هســتیم، نه یک سیستم سوددهی. بنابراین هرگونه وعدهسازی بهطور کامل ممنوع است.
2.  عدم اجبار در هر سطح هیچ عضو اوارد به هیچ فعالیتی مجبور نیست: نه شرکت در کالسها، نه خرید کتاب، نه معرفی افراد جدید. تمام مشارکت ً ها کامال داوطلبانه و بر اساس انتخاب آگاهانه انجام میشود.
3.  شفافیت کامل در فعالیتها ً تمــام جلســات، گفتگوها و فرآیندهــا در فضای کامال باز و قابل مشاهده برای همه اعضاست. در اوارد چیــزی به نام پشــتپرده یا تصمیمگیری پنهان وجود ندارد. اعضا در جریان همه چیز هستند.
4. تأکید بر مسئولیتپذیری اصلیترین پیام ما این است که هر فرد مسئول انتخابهای مالی و تصمیمهای زندگی خود است. اوارد فقط ابزار آگاهی، همفکری و حمایت اجتماعی ارائه میدهد؛ اما هیچگونه تصمیمگیری مالی بهجای اعضا انجام نمیدهد.
5. احترام به ارزش انسانی افراد در ایــن ســاختار، انســانها نه بــا آورده مالی، بلکــه با آگاهی، مسئولیتپذیری و مشارکتشان سنجیده میشوند. هیچکــس »عــدد« نیســت و ارزش هیچ فردی با ورودی مالی او تعریف نمیشود. »پایبندی به این اصول، قلب تپنده اوارد اســت. این اصول اســت که ما را از هرگونه سوءبرداشت، سوءاستفاده یا شبهه بهطور کامل جدا میکند و به ما امکان میدهد بهعنوان یک حرکت اجتماعی- آگاهیبخش سالم و شفاف ادامه دهیم.«

برخی میپرسند اگر اوارد یک ساختار مالی نیست، پس چرا نام »صندوق« را دارد؟ 

اصول اخلاقی و پنج رکن شفافیت در فعالیت‌های مجموعه

واژه »صندوق« در اوارد بیشــتر یک نماد فرهنگی اســت تا یک مفهوم مالی. در گذشته، در فرهنگ ایرانی، »صندوق« یعنی جایی که آدمها برای همکاری، همیاری و اعتماد کنار هم قرار میگرفتند. اوارد همین مفهوم را بازآفرینی کرده؛ نه برای پول، بلکه برای با هم بودن، یاد گرفتن و رشد کردن. مــا هیچ فعالیت ســرمایه‌گذاری یا مالی بــه معنای رایج نداریم. »صندوق« فقط یک یادآوری است از روح همکاری ایرانیها. بعضــی از افراد نگراناند که این نوع تجمعات میتواند سوءاســتفادهبرانگیز باشد. چطور با این نگرانی برخورد میکنید؟ ً ما آن را جدی میگیریم. برای این نگرانی طبیعی اســت و اتفاقا همین از روز اول چند کار مهم انجام دادهایم:
• تمام جلسات باز و در دسترس اعضاست.
• هیچ پرداخت یا تعهد مالی وجود ندارد.
• هرگونه وعده یا تحریک مالی ممنوع است.
• فعالیت ً ها کامال مستند، گفتگومحور و شفافاند. وقتی ســاختاری شــفاف، بدون اجبار و بدون منفعت مالی باشد، زمینه سوءاستفاده عمال از بین میرود.

عدهای میپرســند خروجی اوارد چیســت؟ اگر پول و سرمایه نیست، پس فرد چه چیزی بهدست میآورد؟

رمزگشایی از واژه «صندوق»؛ یک نماد فرهنگی یا یک ساختار مالی؟

بزرگترین خروجی اوارد »تغییر نگاه« است. انسان وقتی نگاهشتغییر میکند، تصمیم هایش هم تغییر میکند و نتیجه زندگی اش نیز متحول میشود. افراد در اوارد اینها را بهدست میآورند:
• مهارت تصمیمگیری
• آرامش ذهنی
•توانایی همکاری
• هوش مالی کاربردی
•مهارت گفتگو
• اعتماد بهنفس و خودآگاهی
اینها چیزهایی است که در هیچ حساب بانکی ذخیره نمیشود اما زندگی را از ریشه عوض میکند.

چرا در جلســات شــما تا این حد روی »گفتگو« تأکید میشود؟

خروجی‌های غیرمالی اوارد: از مهارت تصمیم‌گیری تا هوش مالی

چون مشکل امروز جامعه کمبود گفتگوست. آدمها بیشتر میشنوند، کمتر میفهمند، کمتر حرف میزنند و کمتر شنیده میشوند. گفتگو یعنی:
• شنیدن بدون قضاوت
• فهمیدن بدون عجله
• یاد گرفتن بدون مقاومت
ً
وقتی گفتگو اتفاق میافتد، آگاهی شکل میگیرد؛ و اوارد دقیقا برای همین ساخته شده.

میگویند اوارد بیشــتر شبیه یک »جمع خودشناسی« است تا یک ساختار اقتصادی. این درست است؟

اهمیت گفتگو و شنیدن بدون قضاوت در ساختار آگاهی

تا حدی بله. چون باور داریم اقتصادی که انسانش رشد نکرده، پایدار نمیماند. انسانی که از ترس، عجله، ناآگاهی و بیاعتمادی تصمیم میگیرد، هرگز نمیتواند آینده مالی سالم بسازد. اوارد قبل از هر چیز یک مدرسه آگاهی است. یک جایی که انسان یاد میگیرد چطور فکر کند، نه اینکه چه فکر کند.

آیا اوارد برنامهای برای آینده دارد؟ این جریان قرار است به کجا برسد؟

چشم‌انداز آینده؛ گسترش آگاهی و تقویت فرهنگ همکاری

هدف ما گسترش آگاهی است، نه گسترش اعضا. اما طبیعی است که وقتی یک جریان سالم باشد، مردم خودش سمت آن میآیند.
آینده اوارد این است:
• رشد فضای آموزشی
• توسعه جلسات گفتگومحور
• تقویت فرهنگ همکاری
•ساختن یک جامعه کوچک اما سالم و بیدار

هدف ما عدد و آمار نیست. هدف ایجاد تغییر در کیفیت زندگی انسانهاست.

چگونــه اطمینان میدهید کــه فعالیتهای اوارد از نظر اخالقی و اجتماعی شفاف میماند؟

الگوی نوین اقتصاد مشارکتی و بازسازی سرمایه اجتماعی

شــفافیت در اوارد یک شــعار نیست؛ یک ساختار است. ما از روز اول صنــدوق اوارد را طــوری طراحی کردیم که هیچ چیز در آن »پشت پرده« نداشته باشد. اول اینکه تمام جلسات، گفتگوها و تصمیمها در حضور اعضا انجام میشــود؛ هیچ تصمیم مخفی، هیچ اتاق فکر بســته و هیچ روند غیرقابلمشاهدهای وجود ندارد. دوم اینکه هر عضو حق پرسش را دارد. این یک سیستم یکطرفه نیست؛ یک گفتگوی دائمی است. سوم اینکه ما هیچ وعده مالی نمیدهیم و هیچ مسیری که قابل ســوءتعبیر باشــد تعریف نمیکنیم. وقتی وعدهای وجود ندارد، سوءاستفاده هم وجود ندارد. چهارم اینکه اوارد بهجای تکیه بر افراد، بر قانون اســتوار اســت. قانون برای همه یکسان اجرا میشود؛ چه مدیر، چه عضو تازهوارد. و در نهایــت، مــا هر روز یــادآوری میکنیم که اوارد یک اجتماع انسانی است، نه یک سازوکار سوددهی. همین هویت انسانی باعث میشود اعضا خودشان بزرگترین ناظران اخالقی این مجموعه باشند.
به همین دلیل ساده: شفافیت در اوارد یک رفتار نیست؛ یک محیط است

صندوق آوارد چگونــه میتواند الگوی جدیدی برای سپرده گذاری مردمی در شرایط بیثباتی اقتصادی ایران ارائه کند؟

« صندوق آوارد قبل از آنکه یک مدل مالی باشد، یک الگوی رفتاری و فرهنگی است؛ الگویی که بر پایه-سه اصل شکل گرفته: شفافیت، مشارکت و مسئولیتپذیری جمعی. در شــرایطی که اقتصاد ایران با نوســان، بیاعتمادی و شــکاف اطالعاتی مواجه است، مردم بیش از هر چیز به یک سازوکار قابل فهم، کمریسک و انسانی نیاز دارند. ً همین نیاز را هدف قرار داده است. آوارد دقیقا ما نشــان دادیم که حتی بدون سازوکارهای پیچیده بانکی هم میتوان یک چرخه پایدار مالی ایجاد کرد؛ به شرطی که سرمایه اجتماعی-یعنی اعتماد، نظم و همکاری بهدرســتی مدیریت شود. ویژگی منحصربهفرد ما این است که سرمایه‌گذاری را از یک رفتار فردی به یک تجربه جمعی و هم‌دلانه تبدیل کردهایم. به باور من، در آینده نزدیک مدلهایی شبیه آوارد تبدیل به یکی از پایه هــای اقتصاد مردمی خواهند شــد؛ زیــرا مردم نیاز دارند احساس کنند در ساخت ثروت نقش دارند، نه فقط مصرفکننده تصمیمهای دیگران. آوارد تنها یک صندوق نیســت؛ یک نســخه کوچک از اقتصاد مشارکتی آینده ایران است، اقتصادی که در آن مردم دوباره یاد میگیرند با هم ثروت بسازند.